«Ο άνθρωπος που πεθαίνει πλούσιος πεθαίνει ατιμασμένος» - Ποιος δισεκατομμυριούχος το είπε και γιατί
Από φτωχόπαιδο της Σκωτίας σε αυτοκράτορα του χάλυβα, ο Andrew Carnegie άλλαξε την αμερικανική βιομηχανία και άφησε πίσω του μια ανεπανάληπτη κληρονομιά γενναιοδωρίας, πιστός στη ρηξικέλευθη φράση του.
Σαν Σήμερα 25 Νοεμβρίου γεννιέται στη Σκωτία ο Andrew Carnegie, ο άνθρωπος που έμελλε να γίνει ο «βασιλιάς του χάλυβα» και, για μια στιγμή στην ιστορία, ο πλουσιότερος άνθρωπος στον πλανήτη. Ένα παιδί 13 ετών προσγειώνεται στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1848, χωρίς πραγματική μόρφωση, αλλά με μια φιλοδοξία που θα σφραγίσει την Αμερικανική Βιομηχανική Επανάσταση.
Από τα χέρια του θα περάσουν τα υλικά που έχτισαν τη σύγχρονη Αμερική: σιδηρόδρομοι, γέφυρες, ουρανοξύστες, αυτοκίνητα. Το 1901 θα πουλήσει την αυτοκρατορία του στον J.P. Morgan έναντι 480 εκατ. δολαρίων – ποσό αδιανόητο για την εποχή. Και μέχρι τον θάνατό του, το 1919, θα έχει δωρίσει το μεγαλύτερο μέρος αυτής της περιουσίας: 350 εκατ. δολάρια.
Από το εργοστάσιο βαμβακιού στη σιδηρά βιομηχανία
Η οικογένεια Carnegie αφήνει τη φτωχή Σκωτία με προορισμό μια καλύτερη ζωή στο Πίτσμπουργκ. Ο νεαρός Andrew, με λίγα γράμματα και ακόμα λιγότερες ευκαιρίες, πιάνει δουλειά σε εργοστάσιο βαμβακιού για… 1,20 δολάρια την εβδομάδα.
Όμως είναι αποφασισμένος. Κάνει μια σειρά από δουλειές, ανεβαίνει σκαλί-σκαλί και το 1859 διαδέχεται το αφεντικό του στους σιδηροδρόμους, σε μια Αμερική που τρέχει προς το μέλλον. Παράλληλα, επενδύει έξυπνα σε άνθρακα, μέταλλα, πετρέλαιο και βαγόνια – και πριν κλείσει τα 30, έχει ήδη γίνει πολύ πλούσιος.
Η γέννηση της αυτοκρατορίας – και η σκιά της Homestead
Στις αρχές της δεκαετίας του 1870 ιδρύει την πρώτη του χαλυβουργία κοντά στο Πίτσμπουργκ. Μέσα σε λίγα χρόνια, ο Carnegie ελέγχει ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής: εργοστάσια, πρώτες ύλες, μεταφορές. Μια πραγματική «μηχανή χάλυβα» που σαρώνει την αγορά.
Ωστόσο, η ανέλιξή του δεν είναι χωρίς σκοτεινές σελίδες. Το 1892 ξεσπά η αιματηρή απεργία στη χαλυβουργία Homestead. Ενώ ο Carnegie βρίσκεται στη Σκωτία, ο διευθυντής του κλειδώνει τους εργάτες έξω από το εργοστάσιο. Ακολουθεί ένοπλη σύγκρουση και δέκα νεκροί. Η απεργία λήγει μετά από πέντε μήνες με συντριπτική ήττα των εργατικών σωματείων και για δεκαετίες το εργατικό κίνημα της περιοχής μένει αποδυναμωμένο.
Το μεγάλο deal των 480 εκατομμυρίων
Το 1901 ο πανίσχυρος τραπεζίτης J.P. Morgan αγοράζει την Carnegie Steel για 480 εκατ. δολάρια. Ο Carnegie γίνεται ο πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο – και την ίδια στιγμή γράφεται μια νέα σελίδα στην αμερικανική επιχειρηματική ιστορία.
Ο Morgan συγχωνεύει την εταιρεία με άλλες χαλυβουργίες και δημιουργεί την U.S. Steel, την πρώτη εταιρεία στον κόσμο που ξεπερνά το 1 δισ. δολάρια σε αξία.
«Ο άνθρωπος που πεθαίνει πλούσιος, πεθαίνει ατιμασμένος»
Μετά την πώληση, ο Carnegie αποσύρεται από τον επιχειρηματικό στίβο και στρέφεται στη φιλανθρωπία με θρησκευτική προσήλωση. Στο δοκίμιό του «The Gospel of Wealth» (1889) διατυπώνει την περίφημη αρχή του: «Ο άνθρωπος που πεθαίνει πλούσιος, πεθαίνει ατιμασμένος». Και ζει μέχρι τέλους αυτή τη φράση. Χαρίζει 350 εκατ. δολάρια – ποσό που σε σημερινές τιμές αντιστοιχεί σε δισεκατομμύρια.
Μεταξύ άλλων, ιδρύει περισσότερες από 2.500 δημόσιες βιβλιοθήκες σε όλο τον κόσμο, θεωρώντας τα βιβλία «το μεγαλύτερο δώρο στη δημοκρατία».
